Bir apartmanda kaç kişinin yaşadığı, ortak alanların nasıl yönetildiği ve günlük hizmetlerin kim tarafından yürütüldüğü ilk bakışta basit bir yönetim meselesi gibi görünebilir. Ancak biraz derinleştiğimizde bu konunun güç ilişkileri, ekonomik paylaşım, kurumsal karar alma ve toplumsal düzenle yakından bağlantılı olduğunu fark ederiz. Özellikle kaç daireye bir kapıcı gerektiği sorusu, yalnızca personel ihtiyacını değil, ortak yaşamın hangi kurallarla sürdürüleceğini de gündeme getirir.
Türkiye’de apartman görevlisi çalıştırmak için mevzuatta belirlenmiş, her apartmana uygulanabilecek kesin bir daire sayısı bulunmamaktadır. Yani 10, 20 veya 40 daireye mutlaka bir kapıcı alınmasını zorunlu kılan genel bir yasal düzenleme yoktur. İhtiyaç; apartmanın büyüklüğüne, ortak alanlarına, hizmet beklentilerine ve kat maliklerinin kararlarına göre belirlenir.
Kat Mülkiyeti Kanunu, apartmanların yönetiminde kat maliklerinin haklarını ve sorumluluklarını düzenler. Ancak bu kanunda belirli bir daire sayısına ulaşılması durumunda kapıcı çalıştırılmasını zorunlu kılan bir hüküm bulunmaz.
Apartman yönetimi, ortak ihtiyaçları değerlendirerek kapıcı çalıştırılmasına karar verebilir. Bu kararın alınmasında kat malikleri kurulu ve apartman yönetim planı önemli rol oynar.
Kesin bir yasal eşik olmamakla birlikte uygulamada şu şekilde bir değerlendirme yapılabilir:
– 5-10 daire: Ortak alanların sınırlı olması durumunda profesyonel kapıcı ihtiyacı bulunmayabilir.
– 10-20 daire: Temizlik, çöp toplama ve ortak alan bakımı için yarı zamanlı hizmet düşünülebilir.
– 20-40 daire: Düzenli apartman görevlisi çalıştırmak ekonomik ve operasyonel açıdan anlamlı olabilir.
– 40-60 daire: Tam zamanlı kapıcı ihtiyacı daha belirgin hâle gelebilir.
– 60 ve üzeri daire: İş yoğunluğuna göre bir veya birden fazla personel görevlendirilmesi değerlendirilebilir.
Bunlar yasal zorunluluk değil, apartman yönetiminde kullanılabilecek yaklaşık değerlendirme aralıklarıdır.
Siyaset biliminde iktidar, yalnızca emir verme gücü değildir. Aynı zamanda kaynakların nasıl dağıtılacağını, hangi ihtiyaçların öncelikli kabul edileceğini ve ortak kararların kimler tarafından alınacağını belirleme yetkisidir.
Apartman yönetimi de küçük ölçekte benzer bir yapıya sahiptir.
Kapıcı çalıştırılması kararı, ortak bütçenin nasıl kullanılacağını doğrudan etkiler. Bazı kat malikleri düzenli temizlik ve güvenlik hizmetlerini gerekli görürken bazıları bu giderleri gereksiz bulabilir.
Burada önemli olan, kararın yalnızca çoğunluğun isteğine göre değil, hukuki kurallara ve ortak yaşamın ihtiyaçlarına uygun biçimde alınmasıdır.
Apartman yönetiminin aldığı kararların kabul görmesi için kazanması gerekir. Bu meşruiyet, Kat Mülkiyeti Kanunu’na, yönetim planına ve usulüne uygun alınmış kurul kararlarına dayanır.
Örneğin 30 daireli bir apartmanda kapıcı çalıştırılması gündeme geldiğinde şu sorular önem kazanır:
– Kapıcıya gerçekten ihtiyaç var mı?
– Personel giderleri ortak bütçeyi ne kadar etkileyecek?
– Kat maliklerinin görüşleri yeterince dikkate alındı mı?
– Alınan karar hukuki prosedürlere uygun mu?
Bu soruların cevapları, apartman yönetiminin güvenilirliğini belirler.
Kapıcı çalıştırmak yalnızca maaş ödemekten ibaret değildir. İşveren konumundaki apartman yönetiminin SGK primleri, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, izin hakları ve diğer işçilik maliyetlerini de dikkate alması gerekir.
Burada ekonomik kaynakların dağılımı ile toplumsal adalet arasında doğrudan bir ilişki ortaya çıkar.
Örneğin 10 daireli küçük bir apartmanda tam zamanlı kapıcı çalıştırmak, daire başına düşen gideri artırabilir. Buna karşılık 60 daireli bir sitede aynı hizmetin maliyeti daha geniş bir katılımcı grubuna dağıtılabilir.
Apartman sakinlerinin ekonomik durumları birbirinden farklı olabilir. Bazı kat malikleri kapıcı hizmetini yaşam kalitesini artıran temel bir ihtiyaç olarak görürken bazıları için bu gider önemli bir ekonomik yük oluşturabilir.
Demokratik yönetimin temel meselelerinden biri, farklı ekonomik beklentileri ortak bir kararda buluşturabilmektir.
Ancak ekonomik gerekçeler, çalışanların ücret ve sosyal güvenlik haklarının göz ardı edilmesine neden olmamalıdır.
Apartman yönetimi, küçük ölçekli bir demokrasi örneği olarak değerlendirilebilir. Kat malikleri toplantılara katılır, görüş bildirir ve ortak kararların alınmasına katkıda bulunur.
Bu noktada
kavramı önem kazanır.
Kapıcı çalıştırılması gibi düzenli maliyet oluşturan kararların şeffaf biçimde tartışılması, yönetim ile sakinler arasındaki güveni güçlendirir.
Türkiye’deki apartmanlarda kapıcı çalıştırma uygulaması, özellikle büyük şehirlerde yaygındır. Avrupa’nın bazı ülkelerinde ise ortak alan temizliği ve bina bakımı profesyonel hizmet şirketlerinden satın alınabilir.
Bu farklılık, yalnızca ekonomik tercihlerden kaynaklanmaz. Konut kültürü, yerel yönetim anlayışı ve toplumsal dayanışma alışkanlıkları da belirleyicidir.
Dolayısıyla her apartmanın aynı personel modelini benimsemesi beklenemez.
Apartman yönetiminin karar vermeden önce bazı temel konuları değerlendirmesi gerekir:
1. Binanın toplam daire sayısı ve ortak alan büyüklüğü nedir?
2. Günlük temizlik ve bakım ihtiyacı ne düzeydedir?
3. Kapıcı tam zamanlı mı, yarı zamanlı mı çalışmalıdır?
4. Personel giderleri kat maliklerine nasıl yansıtılacaktır?
5. İş sözleşmesi ve SGK işlemleri mevzuata uygun yürütülecek midir?
Bu soruların cevaplanması, hem ekonomik kaynakların verimli kullanılmasını hem de çalışan haklarının korunmasını sağlar.
Kaç daireye bir kapıcı gerekli sorusunun Türkiye’de tek bir yasal cevabı bulunmamaktadır. Apartmanlarda kapıcı çalıştırmak için zorunlu bir daire sayısı belirlenmemiştir. İhtiyaç, binanın özelliklerine ve kat maliklerinin hukuka uygun kararlarına göre şekillenir.
Siyaset bilimi açısından bakıldığında apartman yönetimi, ortak kaynakların paylaşılması ve farklı çıkarların uzlaştırılması bakımından küçük bir yönetim modelidir.
Asıl tartışılması gereken konu belki de şudur: Bir apartmanda çoğunluğun ekonomik tercihi, çalışanların haklarıyla nasıl dengelenmelidir? Ortak yaşamın kalitesi yalnızca kaç daire bulunduğuyla mı ölçülür, yoksa o binada yaşayan ve çalışan insanların birbirine karşı sorumluluklarıyla mı?
Bana göre iyi bir apartman yönetimi, yalnızca giderleri azaltan değil, adil kararlar alabilen ve ortak yaşamın temelini koruyabilen yönetimdir. Çünkü demokratik kültür, yalnızca büyük siyasi kurumlarda değil, insanların her gün birlikte yaşadığı en küçük alanlarda da kendisini gösterir.